Myślenie

Myślenie w psychologii

Myślenie jest wieloznacznym terminem i psychologia jako nauka ma problemy z jego dobrym zdefiniowaniem. Można powiedzieć jednak, że myślenie to proces świadomy i poddany naszej kontroli, a najważniejszą jego cechą jest to, że dzięki niemu tworzy się pewien model rzeczywistości za pomocą symboli i odczuć wewnętrznych (Maruszewski, 2003).

Profesor Edward Nęcka (Nęcka 1997) zaproponował podział myślenia na dwa zasadnicze typy: myślenie realistyczne (ukierunkowane, związane z rzeczywistością, rozwiązywaniem problemów) oraz myślenie autystyczne (nieukierunkowane, związane ze swobodnym przepływem wyobrażeń, pomysłów, fantazji, symboli przez świadomość).

Myślenie realistyczne może prowadzić do zupełnie nowych rozwiązań (myślenie produktywne) lub odtworzenia znanych (myślenie reproduktywne), natomiast gdy jego treść stanowi ocena samego procesu (naszych intencji, przebiegu procesu oraz jego wyników), mówimy o myśleniu krytycznym.

Myślenie autystyczne również spełnia bardzo ważne funkcje w naszym życiu. Pozwala nam ono uświadamiać sobie cele i wartości, możliwości i ograniczenia, pomaga nam uwolnić się od napięcia a nawet „potrenować" wyobraźnię, reakcje emocjonalne oraz intelekt! Naprawdę warto czasem myśleć o „niebieskich migdałach" albo śnić na jawie!

Mózg a myślenie

Odpowiedzieć dokładnie na pytanie, jakie są mózgowe podstawy myślenia, znaczyłoby rozwiązać problem psychofizyczny (czyli wyjaśnić jak to się dzieje, że tkanka nerwowa „produkuje" świadomość). Ktokolwiek tego dokona będzie zasługiwał na potrójnego Nobla...

Odkrycie istoty świadomości będzie z pewnością jednym z największych, jeśli nie największym osiągnięciem naukowym wszech czasów. Póki co badacze muszą posuwać się małymi kroczkami i robić dobry użytek z coraz doskonalszych metod i narzędzi.

Wiemy, że określone stany pobudzenia, czujności wywołują zmiany w rytmach częstotliwościowych generowanych przez neurony. A rytmy te dostępne są obserwacji dzięki elektroencefalografii. I tak, za naszej normalnej, dziennej aktywności w zapisie dominują fale beta, charakteryzujące się niską amplitudą i wysoką częstotliwością (od 13 do 30Hz). Naszemu codziennemu myśleniu towarzyszą zatem maleńkie, szybciutkie wyładowania neuronów.

Kiedy się odprężamy, relaksujemy lub zwyczajnie zamykamy oczy (bo mamy chwilowo dość świata zewnętrznego albo zwyczajnie morzy nas sen) wyładowania neuronów stają się wolniejsze, tak jakby grupy naszych komórek nerwowych brały głębsze oddechy. W rytmie pracy mózgu zaczynają dominować fale alfa – o wyższej amplitudzie i niższej częstotliwości (8-13 Hz). Kiedy zapadamy w coraz głębszy sen, rytm spowalnia i spowalnia...

W zapisie EEG można też obserwować fale o niezwykle wysokiej częstotliwości, zwane falami gamma (ok 40Hz, a nawet więcej). Część badaczy łączy ich występowanie z mechanizmami uwagi a nawet z powstawaniem właśnie doznań świadomych!

Metody neuroobrazowania (np. funkcjonalny rezonans magnetyczny –  fMRI czy pozytonowa tomografia emisyjna – PET) są metodami pośrednimi i mówią o aktywności neuronów przez pryzmat ich zapotrzebowania na substancje odżywcze, czyli ich ukrwienia. W ten sposób np. wiemy, że struktury odpowiedzialne za wyższe funkcje poznawcze (zaawansowane myślenie) takie jak: rozwiązywanie problemów, planowanie, podejmowanie decyzji znajdują się w korze przedczołowej naszych mózgów.

Myślenie ukierunkowane – narzędzia

Otacza Cię mnóstwo informacji. Mówi się, że żyjemy w środowisku szumu informacyjnego. Bardzo trudno oddzielić ważne wiadomości od nieistotnych. Codziennie podejmujesz dziesiątki decyzji – korzystasz z wielu danych, z licznych opinii i sugestii, bierzesz pod uwagę różne płaszczyzny oceny tej samej sytuacji. Planujesz, decydujesz, rozważasz. Co masz o tym wszystkim myśleć?

Zamiast myśleć intensywnie nad problemem, może warto posłużyć się białą kartką i trzema prostymi narzędziami. Pomogą Ci one przenieść swoje rozmyślania na papier i uporządkować myśli. Być może łatwiej będzie Ci podejmować decyzje i rozważać wszystkie za i przeciw.

Te trzy narzędzia to SWOT, SMART i Mapa myśli.
 

Sposoby na optymalizację podejmowanych decyzji i uporządkowanie myśli.
Wykonanie analizy SWOT, analizy SMART i Mapy Myśli w praktyce na przykładach:

Przykład 1 – Chcesz zbudować dom
Przykład 2 – Otwierasz gabinet kosmetyczny