Sen

Czym jest sen?

Sen to stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujący się zniesieniem świadomości i bezruchem. Regulowany jest w rytmie dobowym. Zapotrzebowanie na sen jest sprawą indywidualną, choć dostrzega się pewne wahania związane z wiekiem. Przeciętny człowiek śpi od 6 do 8 godzin dziennie. Tym samym przesypia ok. 20 lat życia! Noworodki potrzebują ok. 18 godzin snu na dobę i mogą dzielić ten sen na kilka części.

Wraz z wiekiem zapotrzebowanie na sen maleje. Nie dzieje się to jednak w nieskończoność. Osoby starsze mają takie samo zapotrzebowanie na sen jak dorośli, tyle tylko, że tracą zdolność kilkugodzinnego snu ciągłego.


Nadzorcy snu

Cykl sen i czuwanie to zjawisko złożone, odpowiada za nie wiele obszarów mózgu. Badaczom udało się wyodrębnić kilka z nich. Twór siatkowaty – kontrolujący poziom pobudzenia organizmu i miejsce sinawe – skupisko komórek w moście wydzielających noradrenalinę, nadzorują czuwanie. Bezpośrednio za sen odpowiada szyszynka wydzielająca hormon snu zwany melatoniną, oraz podwzgórze, które zarządza cyklem snu i czuwania (regulując m.in. poziom aktywności szyszynki).


Co się dzieje, gdy śpisz?

Kiedy zamykasz oczy, aktywność mózgu stopniowo spada a umysł się wycisza. Fale mózgu spowalniają, oddech staje się regularny i wolniejszy, temperatura ciała maleje, mięśnie się rozluźniają. Sen można podzielić na cztery fazy różniące się między sobą częstotliwością fal mózgowych – naukowcy badają je za pomocą elektroencefalografu (EEG), przykładając do głowy elektrody zbierające informacje o aktywności elektrycznej neuronów.

Wykres: Zapis EEG charakterystyczny dla poszczególnych etapów zapadania w sen.
Marzenia senne pojawiają się już w śnie wolnofalowym (II i IV faza snu) oraz w śnie REM
 

Po ok. 90 minutach od zaśnięcia rytm serca i oddech przyśpiesza, zaczynają się poruszać gałki oczne – stąd nazwa tej fazy REM – od angielskiego rapid eye movement – faza szybkich ruchów oczu. Warto zwrócić uwagę, że aktywnośc komórek mózgowych jest wtedy bardzo podobna do aktywności na jawie. To podczas fazy REM doświadczamy najbardziej wyrazistych i dynamicznych snów.