Podejmowanie decyzji – porady

Podejmowanie trudnych decyzji

Najgorsze są momenty, kiedy stajemy w obliczu decyzji, wyboru, inicjatywy, która przerasta nasze możliwości, która wydaje nam się za trudna, zbyt wymagająca, obciążająca zanadto nasze mniej lub bardziej skromne zasoby.
Kiedy musimy zdecydować się na działanie przy braku dostatecznej ilości informacji, doświadczenia, w obliczu presji (ludzi, czasu, pieniędzy).

Co wtedy robić?

Przede wszystkim – nie należy załamywać rąk. Godnym polecenia postępowaniem w podobnych, problematycznych sytuacjach jest... zasięgnięcie rady innych, czyli próba podjęcia decyzji w grupie, zgodnie z zasadą „co dwie głowy to nie jedna". Nawet jeśli druga osoba albo grono znajomych nie ma żadnego interesu w udzieleniu Ci wydatnej pomocy albo brakuje im podstawowej wiedzy czy umiejętności rozwiązania problemu sama rozmowa, kontakt społeczny może pomóc skierować Twoją uwagę na inne tory, „ugryźć" problem od drugiej strony, spojrzeć „na świeżo" (kontakty towarzyskie mogą pomóc też zwyczajnie zrzucić napięcie).

Warto szukać pomocy innych, rodziny, przyjaciół, znajomych, niekoniecznie, by obarczyć ich współodpowiedzialnością za podjęcie takiej a nie innej decyzji, ale choćby po to, by usłyszeć słowa zachęty albo dobrą radę (może ktoś kiedyś był już w podobnej sytuacji? Może słyszał o kimś, kto był? Może wie coś na temat samego problemu?). Podejmowanie decyzji po skonsultowaniu się z kimś bliskim zwykle jest o wiele łatwiejsze.

Rady warto poszukiwać zwłaszcza pośród grona ekspertów (do tego szerokiego grona można zaliczyć książki i informacje popularnonaukowe jak niniejszy poradnik!). Trudności związane z podejmowaniem decyzji mogą zależeć od wielu czynników: podmiotowych, przedmiotowych, sytuacyjnych, nie ma złotego przepisu na wyjście z każdego kłopotu.

Podejmowanie decyzji – presja i stres

Jeśli zdajemy się tylko na siebie, jednym z większych wrogów przy decydowaniu i działaniu jest presja. Ogranicza ona nasze możliwości z wielu stron i wpływa niekorzystnie na kilka, wydawałoby się, zupełnie niezwiązanych ze sobą typów działania.

Po pierwsze, stres i presja podnoszą znacznie nasz poziom pobudzenia (fizjologicznego i emocjonalnego). Jeśli przekroczy on pewną granicę, wtedy nie będziemy w stanie podjąć żadnej sensownej decyzji ani działania (będziemy sparaliżowani bądź roztrzęsieni). Wiąże się to z jednym z bardziej znanych praw psychologii – prawem Yerkesa-Dodsona, które mówi, że do prawidłowego działania potrzebujemy określonego, optymalnego poziomu pobudzenia, zbyt małe pozbawi nas motywacji i chęci działania, zbyt duże odbierze możliwość obmyślania i realizacji naszych planów. Na poziomie emocjonalnym nie można poddać się presji, warto z optymizmem podchodzić do każdego wyzwania i monitorować sygnały napływające z ciała (uspokajać oddech, gdy staje się zbyt szybki, uzupełniać płyny, gdy się pocimy i zasycha nam w ustach etc.).

Z drugiej strony presja uderza w nasze zdolności poznawcze – ogranicza i rozregulowuje działanie pamięci roboczej (systemu kontroli, regulacji i aktywnego podtrzymywania ograniczonej ilości informacji niezbędnych do wykonania aktualnego zadania). Bardzo cenne dane na ten temat uzyskała grupa badawcza pod kierunkiem Sian Beilock (Beilock, 2008; DeCaro, Rotar, Kendra i Beilock, 2010). Niepokoje i zmartwienia związane z wymagającą sytuacją i konsekwencjami niepomyślnego jej rozwiązania sprawiają, że nasz umysł (pamięć robocza) przeznacza mniejszą pulę zasobów na przetwarzanie informacji rzeczywiście związanych z problemem i istotnych dla jego pomyślnego rozwiązania. Doskonale widać to w sytuacji rozwiązywania problemów matematycznych, które wymagają olbrzymiego zaangażowania systemu poznawczego (praca umysłowa na materiale symbolicznym, aktualizowanie i stosowanie złożonego systemu reguł). Osoby, które w normalnych, bezstresowych warunkach doskonale radziły sobie z podobnymi zadaniami, w sytuacji presji zaaranżowanej eksperymentalnie (m.in. nagrywanie ich wykonania do „oceny i wglądu" przez innych studentów oraz grono ekspertów) popełniały bardzo dużą ilość błędów a trafność ich decyzji i skuteczność działania pozostawiały wiele do życzenia.

Co robić w podobnej sytuacji?